Tổng quan về Hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam (Phần 1)
Hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ trong thời gian gần đây, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp mới phát triển.
StartupBlink, trung tâm nghiên cứu và lập bản đồ hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu, vừa công bố bảng xếp hạng hệ sinh thái khởi nghiệp các quốc gia 2020. Theo đó, Việt Nam đã tăng liền 13 bậc lên vị trí thứ 59 trên thế giới, hướng tới vị thế trung tâm khởi nghiệp hàng đầu khu vực Đông Nam Á.
Trong khi đó, tại châu Á – Thái Bình Dương, New Zealand đã giảm 21 bậc về hạng 47, tương tự Indonesia và Thái Lan cũng đánh mất lần lượt 13 và 17 hạng xuống vị trí thứ 54 và 50. Điều này cho thấy, Việt Nam đang thực sự trở thành một ngôi sao sáng. Tính riêng theo từng thành phố, Thủ đô Hà Nội đã lọt vào top 200 thành phố khởi nghiệp trên toàn cầu sau khi nhảy 33 bậc lên hạng 196. Về phía TP.HCM đã ấn định vị trí 225, trong khi năm trước thành phố này thậm chí chưa có tên trong danh sách.
Theo các chuyên gia, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam phát triển mạnh nhờ quy mô của nền kinh tế quốc gia đang ngày một được mở rộng. Đây chính là cơ sở để các doanh nghiệp địa phương thành công và có lợi nhuận ngay trên sân nhà. Tất nhiên, để thực sự trở thành một trung tâm khởi nghiệp có vị thế, Việt Nam sẽ cần tới những chính sách mở trong bối cảnh toàn cầu hóa, cũng những như các startup “hạt giống” có sức cạnh tranh trên thị trường. Mà theo dự báo của Bộ Kế Hoạch và Đầu Tư, Việt Nam sẽ có ít nhất 10 startup “kỳ lân” vào năm 2030.
Hãy cùng eSmart tìm hiểu về Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam thông qua Báo cáo quốc gia về Hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam. Báo cáo được thực hiện năm 2019 bởi Matt van Roosmalen, David Totten, Michael Smiddy, Emerging Markets Consulting (EMC). Báo cáo được thực hiện dưới sự ủy quyền của Quỹ đầu tư cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNNVV) địa phương, là một sáng kiến đầu tư của Bộ Ngoại giao Hà Lan. Báo cáo được kiểm duyệt bởi Dominic Mellor (Asian Development Bank) và Marnix Mulder (Director Market Development of Triple Jump)
>>>Xem thêm : NHỮNG BÍ QUYẾT ĐÚNG ĐẮN VÀ HIỆU QUẢ KHI KHỞI NGHIỆP NĂM 2024
A. TỔNG QUAN VỀ HỆ SINH THÁI KHỞI NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
Một trong những yếu tố quan trọng góp phần vào sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp là chính sách hỗ trợ từ phía chính phủ. Trong những năm qua, chính phủ đã ra nhiều quy định và chính sách thúc đẩy khởi nghiệp, như việc cắt giảm thuế, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao dịch và hợp tác quốc tế.
Ngoài ra, Việt Nam cũng đã thành lập các cơ quan chuyên trách như Ủy ban Quản lý về Doanh nghiệp nhỏ và vừa, Phát triển Hệ sinh thái khởi nghiệp Quận (Quận hạt), cung cấp các dịch vụ tư vấn, hỗ trợ tài chính và giải quyết các thủ tục hành chính liên quan.
Hệ sinh thái khởi nghiệp còn được củng cố thông qua việc tạo ra một môi trường thân thiện và đa dạng cho các doanh nghiệp và nhà khởi nghiệp mới. Các công ty khởi nghiệp có thể tìm kiếm vị trí thuận lợi tại các công viên công nghệ, khu vực công nghiệp trong nước và các khu vực mới phát triển.
Hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam hiện đang đóng góp vào việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế của đất nước. Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông, đã trở thành những nguồn lực quan trọng và đóng vai trò trong việc tạo ra công ăn việc là cho nhiều người. Ngoài ra, hệ sinh thái khởi nghiệp cũng góp phần vào việc tăng cường sự sáng tạo và đổi mới trong nền kinh tế.
Các công ty này có thể tận dụng cơ sở hạ tầng giàu tiềm năng của thiết bị công nghệ cao, mạng lưới ngân hàng và nhân lực trình độ cao có sẵn tại địa phương. Ngoài ra, các nhà đầu tư, cả trong và ngoài nước, cũng đã chú trọng đầu tư vào các startup Việt Nam, tạo điều kiện cho sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp này.
Việt Nam đã trải qua một giai đoạn tăng trưởng kinh tế kéo dài kể từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường thông qua các cải cách Đổi mới vào những năm 1980. Việt Nam hiện là một quốc gia có thu nhập trung bình và là một trong những nền kinh tế mới nổi năng động nhất ở Đông Nam Á. Tỷ lệ người nghèo đói cùng cực đã giảm từ hơn 70% vào đầu những năm 1990 xuống còn khoảng 10% vào năm 2016, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới.
Thành công này được đóng góp phần lớn từ hoạt động xuất khẩu mạnh của Việt Nam và thực sự Việt Nam là một trong những quốc gia toàn cầu hóa nhất trong khu vực, với xuất khẩu đóng góp trong tỷ trọng GDP cao nhất trong số các quốc gia đông dân nhất.
Phân đoạn dữ liệu từ Khảo sát Doanh nghiệp Ngân hàng Thế giới 2015 (WBES) cho thấy 29% doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ, tăng trưởng thấp hoặc không tăng trưởng; thấp nhất trong số các nước CLMV.
Ngược lại, 25% doanh nghiệp vừa và nhỏ là tăng trưởng cao, với tốc độ tăng trưởng trên 20% mỗi năm, với nhiều người phát triển để sử dụng hơn 20 nhân viên. Các công ty do phụ nữ làm chủ – với tỷ lệ sở hữu lớn hơn 50% là phụ nữ – chiếm khoảng 53% tổng số doanh nghiệp nhỏ và 44% của các doanh nghiệp vừa, cao hơn Campuchia, Lào và Myanmar. Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp do phụ nữ quản lý thấp hơn nữ giới, ngược lại với các quốc gia CTGMekong khác
Hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam cho đến nay là phát triển nhất trong số các quốc gia CTGMekong và là bài học cho các quốc gia khác trong khu vực đang tìm cách xây dựng môi trường công nghệ và vốn dựa trên rủi ro, điều này có thể có lợi cho các bộ phận khác của hệ sinh thái khởi nghiệp trong khi giảm bớt một số chi phí tài chính và hành chính ràng buộc.
>>
>>> Xem thêm : Dịch vụ cho thuê văn phòng của eSmart
B. VẤN ĐỀ ĐÁNG LƯU Ý CỦA HỆ SINH THÁI KHỞI NGHIỆP VIỆT NAM
1. Chính phủ đang thúc đẩy mạnh mẽ cho một nền kinh tế thúc đẩy đổi mới
Một đặc điểm khiến Việt Nam khác biệt là cam kết của chính phủ với việc hỗ trợ các doanh nghiệp mới thành lập và doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua đầu tư công và khuyến khích đầu tư tư nhân hơn nữa cho công nghệ và nghiên cứu, phát triển. Đáng chú ý, Dự án 844 tham vọng phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới toàn quốc vào năm 2025, bao gồm các quy định đầu tư của các doanh nghiệp vừa và nhỏ cho phép nhà nước đầu tư trực tiếp vào khởi nghiệp.
Các cơ quan như Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) – một tổ chức tài chính thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ (MOST) – cung cấp các khoản tài trợ và các khoản vay ưu đãi cho Nghiên cứu và phát triển, đổi mới và chuyển giao công nghệ. Chính phủ Việt Nam cũng đã đầu tư đáng kể vào các khu công nghiệp để tập trung đầu tư sản xuất và hoạt động xuất khẩu.
Tính đến năm 2017, đã có hơn 190 khu công nghiệp tại Việt Nam, trong đó có ba khu công nghệ cao cấp quốc gia: Khu công nghệ cao Hòa Lạc tại Hà Nội, Khu công nghệ cao Sài Gòn và Khu công nghệ cao Đà Nẵng. Những công viên này cung cấp cơ sở hạ tầng giao thông, năng lượng và nước thải hiện đại, và các ưu đãi đầu tư bao gồm giảm thuế và tiếp cận hỗ trợ của chính phủ cho nghiên cứu và phát triển.
2. Mặc dù nhận được sự quan tâm của nhà đầu tư, việc tiếp cận nguồn vốn vẫn là thách thức
Mặc dù Việt Nam có khu vực tài chính đa dạng và sôi động nhất trong tất cả các quốc gia CTGMekong, nhưng quốc gia này vẫn còn những lĩnh vực tương đối yếu kém. Sự thống trị của Nhà nước đối với hệ thống ngân hàng – đặc biệt là thông qua các ngân hàng quốc doanh – hạn chế việc phân bổ tín dụng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ có lợi cho các doanh nghiệp nhà nước và các doanh nghiệp lớn.
Điều này đặc biệt đúng trong các lĩnh vực phi công nghệ, nơi Quỹ Phát triển DNNVV (SMEDF) cho đến nay đã không giải quyết được khoảng cách tín dụng: trong 1,5 năm qua, họ chỉ thực hiện khoảng một khoản vay mỗi tháng, với quy mô trung bình của 300.000 đô la Mỹ. Bạn bè và gia đình vẫn là nguồn vốn phổ biến cho việc đầu tư khởi nghiệp, trong khi các công ty công nghệ có thể tiếp cận nhiều nguồn tài chính hạt giống hơn từ các Nhóm tăng tốc khởi nghiệp.
Ngoài ra, các quỹ đầu tư mạo hiểm, đầu tư tài chính nước ngoài bày tỏ sự quan tâm đáng kể, nhưng số lượng quỹ PE được quản lý trong nước vẫn còn hạn chế. Bởi vì các quỹ do khu vực quản lý có xu hướng tìm kiếm các khoản đầu tư từ 15 triệu đô la Mỹ trở lên, nên nguồn cung của các khoản đầu tư từ 5 đến 15 triệu đô la Mỹ bị hạn chế.
Điều này đặc biệt đúng trong các lĩnh vực truyền thống của các công ty không định hướng theo công nghệ, trong đó, để đạt được khoản đầu tư dưới 5 triệu đô la là vô cùng khó khăn Startupcity.vn – cổng thông tin về kết hợp giữa nhà đầu tư và nhà đầu tư – đưa ra bốn mạng lưới thiên thần và câu lạc bộ đầu tư và chín nhà đầu tư cá nhân, trong đó ba cá nhân không có thông tin cá nhân hoặc hồ sơ theo dõi.
Người được phỏng vấn mô tả các mạng lưới thiên thần rất phân mảnh và các cá nhân có giá trị ròng cao (HNWI) vẫn thích các loại tài sản truyền thống như chứng khoán hoặc bất động sản. Từ góc độ của các nhà đầu tư, các doanh nghiệp hiện tại, các tiêu chuẩn quản trị và quản trị doanh nghiệp vẫn còn thấp trong nhiều lĩnh vực.
Trong khi nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể háo hức đầu tư, trên thực tế, tỷ lệ những người có thể đầu tư thấp hơn nhiều. Nhiều nguồn vốn, được quản lý bởi cả các nhà quản lý quỹ PE và VC, quan tâm đến các cơ hội thị trường trong nước, hướng đến sự phát triển của tầng lớp trung lưu và giới trẻ và ít quan tâm tới các doanh nghiệp kinh doanh, hội nhập kinh tế quốc tế và các ngành thâm dụng vốn.
3. Dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp rất đa dạng và các chương trình tăng tốc khởi nghiệp cho thấy triển vọng
>> Xem thêm : Kiến thức khởi nghiệp
Việc cung cấp các dịch vụ hỗ trợ kinh doanh đang phát triển rất nhanh, với số lượng người tham gia và sự đa dạng của các dịch vụ ngày càng tăng giúp cho hệ sinh thái khởi nghiệp đa dạng hơn. Các nguồn hỗ trợ cũng rất phong phú, với sự tham gia của chính phủ, các đối tác phát triển và khu vực tư nhân trong nước và quốc tế chiếm khoản đầu tư đáng kể.
Có rất nhiều dịch vụ kết hợp tham gia phục vụ cho các công ty mới khởi nghiệp, chuyên gia tự do và các tập đoàn nhỏ. Lĩnh vực này đã có sự tăng trưởng nhanh chóng được báo cáo là 55% hàng năm trong năm năm qua. Ngành này phục vụ rất nhiều cho các doanh nhân khởi nghiệp dưới 35 tuổi và khởi nghiệp công nghệ, và vẫn tiếp tục mở rộng.
Chỉ có hai trung tâm tăng tốc khởi nghiệp của khu vực tư nhân – TFI và VIISA – đã hoạt động, tuy nhiên các dịch vụ mới được lên kế hoạch với sự tham gia đáng kể từ các nhà đầu tư và nhà khai thác quốc tế. Các chương trình tăng tốc với mục tiêu rõ ràng và lập trình hiệu quả đang gia tăng với sự hỗ trợ của đầu tư khu vực tư nhân.
Tuy nhiên, có khả năng năng lực sẽ vẫn không đủ để đáp ứng nguyện vọng của các doanh nhân công nghệ trẻ. Sự sẵn có của hỗ trợ chính phủ hiện tại vẫn còn khá mờ nhạt đối với các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực này, những người thường không biết làm thế nào để truy cập hỗ trợ của chính phủ hoặc về sự tồn tại của nó.
Với bài viết Tổng quan về Hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam (Phần 1) chúng ta đã có cái nhìn tổng quan về hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam. Đồng thời bài viết cũng chỉ ra 3 vấn đề trọng yếu của hệ sinh thái khởi nghiệp bao gồm:
- Thứ nhất: Chính phủ đang thúc đẩy mạnh mẽ cho một nền kinh tế thúc đẩy đổi mới.
- Thứ hai: Mặc dù nhận được sự quan tâm của nhà đầu tư, việc tiếp cận nguồn vốn vẫn là thách thức.
- Thứ ba: Dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp rất đa dạng và các chương trình tăng tốc khởi nghiệp cho thấy triển vọng.
Hãy đón chờ phần 2 của bài viết để cùng phân tích về những cơ hội và thách thức của hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam và những khuyến nghị để phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp trong thời gian tới.
eSmart cung cấp nhiều dịch vụ khác để đóng góp vào hệ sinh thái khởi nghiệp cho các doanh nghiệp mới :
Smarttax : Dịch vụ kế toán trọn gói
Smartbrand : Dịch vụ thiết kế bộ nhận diện thương hiệu
